การแจ้งความเท็จว่า “โฉนดที่ดินสูญหาย” เพื่อนำรายงานการแจ้งความไปขอให้ออกใบแทน (โฉนดฉบับใหม่) ต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ทั้งที่ความจริงโฉนดไม่ได้สูญหาย (เช่น โฉนดอยู่กับผู้อื่น, นำไปจำนำ/ยึดถือไว้เป็นประกัน หรือแกล้งทำหายเพื่อหลีกเลี่ยงภาระผูกพัน) มีความผิดตามกฎหมายอาญาหลายฐานความผิด ดังนี้
ฐานความผิดทางอาญาที่เกี่ยวข้อง
1. แจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญา
– มาตรา 137: รู้ว่าความเท็จแต่แจ้งแก่เจ้าพนักงาน ซึ่งอาจทำให้ผู้อื่นหรือประชาชนเสียหาย
อัตราโทษ: จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
– มาตรา 172: แจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่พนักงานสอบสวนหรือผู้มีอำนาจสืบสวนคดีอาญา
อัตราโทษ: จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
– มาตรา 173: รู้ว่าไม่ได้มีการกระทำความผิดเกิดขึ้น แต่แจ้งข้อความว่าได้มีการกระทำความผิด (เช่น แจ้งว่าโฉนดถูกลักหรือถูกปล้นไป ทั้งที่ไม่ได้เกิดขึ้นจริง)
อัตราโทษ: จำคุกไม่เกิน 3 ปี และปรับไม่เกิน 60,000 บาท
2. แจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารราชการ
– มาตรา 267: ผู้ใดแจ้งให้เจ้าพนักงานผู้กระทำการตามหน้าที่จดข้อความอันเป็นเท็จลงในเอกสารราชการ ซึ่งมีวัตถุประสงค์สำหรับใช้เป็นพยานหลักฐาน โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ผู้อื่นหรือประชาชน (เกิดขึ้นเมื่อนำใบแจ้งความเท็จไปยื่นต่อเจ้าพนักงานที่ดินเพื่อขอออกใบแทน)
อัตราโทษ: จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ผลทางกฎหมายเกี่ยวกับ “โฉนดที่ดินใบใหม่ (ใบแทน)”
1. โฉนดใหม่เป็นเพิกถอนได้: หากเจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนให้เนื่องจากการแจ้งความเท็จ กรมที่ดินมีอำนาจสั่ง เพิกถอนใบแทนโฉนดที่ดิน ฉบับดังกล่าวตามประมวลกฎหมายที่ดินได้
2. ไม่กระทบสิทธิของผู้ยึดถือโฉนดเดิม: หากเจ้าของที่ดินนำโฉนดไปยึดถือเป็นประกันหนี้ แล้วแอบไปแจ้งความว่าหายเพื่อออกโฉนดใหม่ สิทธิของเจ้าหนี้หรือผู้ยึดถือโฉนดเดิมตามสัญญาทางแพ่งยังคงมีอยู่ และสามารถฟ้องดำเนินคดีอาญาฐานแจ้งความเท็จได้
กรณีการ แจ้งความเท็จว่าโฉนดที่ดินสูญหาย เพื่อนำใบแจ้งความไปขอออกใบแทน (โฉนดใหม่) มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้อย่างชัดเจนใน 2 ประเด็นหลัก คือ “ความผิดอาญาของผู้กระทำ” และ “อำนาจฟ้องของเจ้าหนี้ (ผู้ถือโฉนดจริง)” ดังนี้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8094/2568 (ฎีกาล่าสุด)
ข้อเท็จจริง: จำเลยเอาโฉนดที่ดินไปมอบให้แก่เจ้าหนี้ (นาย ข.) ยึดถือไว้เป็นประกันการกู้ยืมเงิน ต่อมาจำเลยกลับไปแจ้งความต่อพนักงานสอบสวนว่าโฉนดที่ดินสูญหาย พนักงานสอบสวนหลงเชื่อจึงจดลงในรายงานประจำวัน แล้วจำเลยก็นำใบแจ้งความนั้นไปยื่นต่อเจ้าพนักงานที่ดินเพื่อขอออกใบแทนโฉนดใหม่
ศาลฎีกาวินิจฉัย 2 ประเด็นสำคัญ:
1. สิทธิของเจ้าหนี้: นาย ข. (เจ้าหนี้ผู้ถือโฉนดเดิม) “ไม่ใช่ผู้เสียหายโดยตรง” ในความผิดฐานแจ้งความเท็จและแจ้งให้เจ้าพนักงานจดข้อความอันเป็นเท็จ เนื่องจากสิทธิความเป็นเจ้าหนี้ตามสัญญาทางแพ่งยังคงมีอยู่เท่าเดิม ความเสียหายเกิดขึ้นแก่พนักงานสอบสวนและเจ้าพนักงานที่ดินเท่านั้น นาย ข. จึงไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอเข้าร่วมเป็นโจทก์กับอัยการในคดีอาญานี้
2. ลักษณะความผิด: การแจ้งความเท็จต่อตำรวจแล้วนำรายงานประจำวันไปขอออกใบแทนที่ดิน ถือเป็น “การกระทำเกี่ยวเนื่องที่มีเจตนาเดียว” เป็น ความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท (ไม่ใช่หลายกรรมต่างกัน) โดยให้ลงโทษบทหนักสุดตามมาตรา 268 ประกอบมาตรา 267.
